ABD'nin Florida eyaletinde yaşayan 11 yaşındaki Jordan Smelski, ailesiyle birlikte gittiği Kosta Rika tatilinde 'beyin yiyen amip' olarak bilinen Naegleria fowleri'nin neden olduğu beyin enfeksiyonu sonucu hayatını kaybetti. Genellikle sıcak göller, kaplıcalar ve bakımsız havuzlarda bulunan bu amip türü, insanlar suya girdiğinde burun deliklerinden vücuda giriyor ve hızla beyin dokusuna saldırarak ölümcül bir enfeksiyona yol açıyor.
Baba Steve Smelski, oğlunun bir gün, bir kez yüzdüğünü ve ardından hayatını kaybettiğini belirterek yaşadığı şoku dile getirdi. Jordan, otellerinin yakınındaki doğal bir kaplıcada saatlerce su kaydıraklarından kaydıktan sonra baş ağrısı şikayetiyle başlayan süreç, eve döndükten sonra şiddetlenerek kusma ve halüsinasyonlarla devam etti. Hastaneye kaldırılan çocuk, nöbet geçirerek yoğun bakımda yaşamını yitirdi.
Dünya genelinde Naegleria fowleri vakalarında endişe verici bir artış yaşanıyor. Geçtiğimiz yıl Hindistan'da 200'den fazla vaka tespit edilirken, bu durum dünya çapındaki en büyük salgın olarak kayıtlara geçti. Uzmanlar, organizmanın daha önce nadiren görüldüğü bölgelerde ortaya çıkmaya başladığına dikkat çekiyor. İngiltere'deki Kent Üniversitesi'nden moleküler parazitoloji uzmanı Dr. Anastasios Tsaousis, gelecekte daha fazla vaka görüleceğini ve bunun dünya çapında bir sorun haline geleceğini belirtiyor.
Enfeksiyon ve Halk Sağlığı Dergisi'nde 2025 yılında yayınlanan bir incelemeye göre, 1962-2023 yılları arasında dünya genelinde çoğunlukla ABD'nin güney eyaletleri, Pakistan ve Avustralya'da olmak üzere 488 vaka bildirildi ve bu vakaların yaklaşık yüzde 97'si ölümle sonuçlandı. Ancak son 20 yılda, İtalya ve Belçika gibi kuzey yarımküredeki ülkelerde de vakalar tespit edilmeye başlandı. İklim değişikliğinin gölleri ve göletleri ısıtması, amipin daha önce soğuk olduğu için yaşayamadığı bölgelere yayılmasına neden oluyor.
Uzmanlar, çocukların bu enfeksiyona yakalanma riskinin daha yüksek olduğunu vurguluyor. Batı Sydney Üniversitesi'nden su bilimi uzmanı Prof. Ian Wright, en çok etkilenen yaş grubunun 12 yaş olduğunu, çünkü çocukların sıcak suda oynamayı sevdiklerini belirtiyor. Ayrıca, çocuklarda amipin burun ve beyin arasındaki bariyerden daha kolay geçebildiği düşünülüyor.
Hastalığın ölüm oranı oldukça yüksek olmasına rağmen, Hindistan'ın Kerala eyaletindeki son salgın, tedavi konusunda umut verici bulgular ortaya koydu. Communications Medicine dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre, sonuçları bilinen 200 hastanın yarısından fazlası sağ kaldı. Bu oran, geçmişteki yaklaşık yüzde 3'lük sağ kalma oranının çok üzerinde. Araştırmacılar, erken teşhis, sağlık çalışanları arasında artan farkındalık ve daha tutarlı tedavi protokollerinin bu iyileşmede etkili olduğunu belirtiyor.
Uzmanlar, paniğe gerek olmadığını ancak insanların artan riske karşı tetikte olmaları gerektiğini vurguluyor. Özellikle sıcak su kaynaklarında yüzerken burun tıkacı kullanmak gibi basit önlemler, enfeksiyon riskini azaltmada etkili olabilir.
